Dorota Folga Januszewska
2009

…BĘDZIESZ MIAŁ POKÓJ I SPOKÓJJERZY TCHÓRZEWSKI WŚRÓD PRZYJACIÓŁ

„Będziesz miał pokój i spokój, dobrze zrobi Tobie oderwanie. Zobaczysz. Karmię zdrowo i koszernie”1 – pisał z Paryża 14 czerwca 1991 roku Zbigniew Herbert do Jerzego Tchórzewskiego namawiając go do podróży i wizyty. Głos poety namawiającego malarza, aby powrócił do życia, próba przypomnienia, że przywilejem sztuki jest odchodzenie od przemijalności, lecz czy to prawda?

Tchórzewski malarz, pisarz2, poeta – postać niełatwa do ujęcia, bo nieskończenie prostolinijna i prawdziwa, tak bardzo jednoznaczna, aż niemożliwa do opisania. Ten rodzaj zamkniętej otwartości i uczciwości, w który trudno uwierzyć, wywołuje zwątpienie. Taka czystość graniczy z surrealizmem, z jakąś nad-rzeczywistością, zdaje się niemożliwa, absurdalna. Włączają się mechanizmy podświadomego wątpienia, w otoczeniu i w samym artyście. Tadeusz Różewicz mówił o nim: „Tchórzewski jest jak krzemień, uderzysz w niego, posypią się iskry”3 – w jednym zdaniu ujmując istotę jego sztuki – wewnętrznej inspiracji malarstwa.

Historia życia i twórczości Jerzego Tchórzewskiego jest opowiadaniem o budowaniu prywatnego i wewnętrznego świata – Kraju Przyjaciół – państwa niepodległego, w którym jednak nie brak konfliktów, a wypowiedziane słowa mają konsekwencje po wielu miesiącach, czasem latach. Kraju Tworzenia – do którego czasem przybywają nowi emigranci, ale który raczej z biegiem czasu niknie, aż znika i wtedy dopiero okazuje się minionym imperium, świetnością zasad, ciepłem przyjaźni. (…)

 

 

1 List Zbigniewa Herberta, datowany: „Piątek 14.VI.1991” wysłany z Paryża, w posiadaniu syna artysty – Krzysztofa Tchórzewskiego.

2 Napisał m. in. wiele tekstów o zaprzyjaźnionych i znajomych aretsystach, m. in. o Marii Jaremie, Tadeuszu Kantorze, Marku Włodarskim, Jerzym Nowosielskim, Zofii Glazer, Joannie Sierko, Henryk Gostyńskim, Tadeuszu Brzozowskim, Irenie i Joannie Karpińskich, Teresie Pągowskiej, Aleksandrze Kobzdeju, Rafale Strencie, Jonaszu Sternie. Rękopisy i maszynopisu w Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie publikowane w czasopismach , w znacznym wyborze przedruk w: Jerzy Tchórzewski, Teksty, red. S. Wieczorek, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie [nie dat.] , Warszawa.

3 Por. publikowany dalej tekst T. Różewicza

Dorota Folga-Januszewska
„Jerzy Tchórzewski Słowa  i obrazy”,
wyd. Bosz, 2009